Ik wil afvallen,
maar het lukt me niet medische redenen

Het belangrijkste in het kort

Ik wil graag afvallen,
maar het lukt me niet – waaraan kan dat liggen?

„Ik wil graag afvallen, maar het lukt me niet”: deze zin zeggen veel patiënten in het eerste gesprek, vaak na jaren van diëten, fitnessprogramma’s en goede voornemens. Daarachter zit zelden een gebrek aan discipline. Het lichaamsgewicht wordt gestuurd door een fijn afgestemd systeem van hormonen, zenuwsignalen en stofwisselingsprocessen. Raakt dit systeem uit balans, dan werkt het lichaam elke gewichtsafname tegen.

Een deel daarvan is heel normale biologie. Na elk dieet neemt de honger toe en daalt het basaalmetabolisme. Waarom diëten daarom zo vaak in het jojo-effect eindigen, legt het artikel Blijvend afvallen na mislukte dieetpogingen uit. Hier gaat het om iets anders: om aandoeningen en invloeden die een arts kan vaststellen – en die u zou moeten kennen voordat u aan de volgende poging begint.

Ook aanleg speelt mee. Tweeling- en familieonderzoeken tonen aan dat het lichaamsgewicht voor een aanzienlijk deel erfelijk mede wordt bepaald. Dat betekent niet dat afvallen onmogelijk is. Het verklaart wel waarom twee mensen met hetzelfde eetpatroon heel verschillend kunnen aankomen.

Insulineresistentie: als de bloedsuiker het afvallen afremt

Insuline is het hormoon dat suiker uit het bloed naar de lichaamscellen transporteert. Bij insulineresistentie reageren de cellen daar minder goed op. De alvleesklier compenseert dat door meer insuline af te geven. Een blijvend hoge insulinespiegel bevordert de vetopslag, vooral op de buik, en kan hevige trek in de hand werken. In de loop van jaren kan daaruit diabetes type 2 ontstaan.

Insulineresistentie veroorzaakt lange tijd geen klachten. Aanwijzingen zijn een grote buikomvang, verhoogde bloedsuiker- of bloedvetwaarden en hoge bloeddruk. Komen meerdere van deze factoren samen, dan spreekt men van het metabool syndroom. Uw tailleomvang in verhouding tot uw lichaamslengte kunt u met de WHtR-calculator beoordelen.

Hormonen die het gewicht beïnvloeden

Medicijnen als gewichtsrem

Sommige medicijnen kunnen het gewicht verhogen of het afvallen bemoeilijken. Daartoe behoren onder meer bepaalde middelen tegen depressie en psychose en enkele middelen tegen epilepsie of migraine. Vaak verhoogt het medicijn de eetlust, soms verandert het de stofwisseling.

Belangrijk: stop nooit op eigen houtje met een medicijn. Bespreek de gewichtstoename met uw arts. Vaak zijn er alternatieven of is een andere dosering mogelijk.

Slaap, stress en eetgedrag

Slaap is bij het afvallen een onderschatte factor. Wie langdurig te weinig slaapt, heeft vaak meer eetlust: onderzoeken laten bij een korte slaapduur lagere spiegels van het verzadigingshormoon leptine en hogere spiegels van het hongerhormoon ghreline zien. Luid snurken met ademstilstanden kan wijzen op slaapapneu. Die ontneemt u herstellende slaap, belast hart en bloedsomloop en zou door een arts onderzocht moeten worden.

Ook het eetgedrag zelf kan een behandelbare oorzaak zijn. Terugkerende eetbuien met het gevoel de controle te verliezen, kunnen wijzen op een binge-eatingstoornis. Dit is een erkende aandoening en is met psychotherapie goed te behandelen. Schaamte is hier niet op zijn plaats – artsen kennen deze situatie.

Het maakt geen „klik”? Als de honger sterker is dan het voornemen

Veel mensen wachten op dat ene moment waarop het „klik” maakt en afvallen eindelijk makkelijk gaat. Blijft dat uit, dan zoeken ze de fout bij zichzelf. Toch is honger geen karaktertrek, maar een biologisch signaal. Het hongerhormoon ghreline wordt vooral in de maag aangemaakt en stijgt na een gewichtsafname; het verzadigingshormoon leptine daalt. Zo verdedigt het lichaam zijn eerdere gewicht – soms maandenlang. Hoe ghreline werkt en hoe het te beïnvloeden is, leest u in het artikel Hongerhormoon ghreline verlagen.

Motivatie alleen is tegen deze tegenregulatie vaak niet genoeg. Realistischer is een plan dat rekening houdt met de biologie: vaste maaltijden in plaats van ontbering, ondersteuning in het dagelijks leven en indien nodig een medische behandeling die aangrijpt op honger en verzadiging.

Eerlijk geplaatst: wat onderzoeken kunnen – en wat niet

Niet bij iedereen wordt één afwijkende waarde gevonden. Vaker werken meerdere invloeden samen: aanleg, hormonen, slaap, stress, medicijnen en de gevolgen van eerdere diëten. Een onderzoek is toch zinvol, want behandelbare oorzaken zoals een traag werkende schildklier of onontdekte diabetes mogen niet over het hoofd worden gezien. En bijkomende aandoeningen bepalen mede welke behandeling in aanmerking komt.

Komt u zonder duidelijke reden snel aan, zwellen benen of buik op of raakt u bij inspanning snel buiten adem, laat dit dan op korte termijn door een arts onderzoeken. Bij ademnood, pijn op de borst of plotselinge verslechtering belt u direct het alarmnummer 112.

Consult

Wilt u weten waarom het afvallen niet lukt, dan is een gesprek met deskundigen een goede eerste stap. Bij de Weight Doctors® bekijken medisch specialisten uw voorgeschiedenis, uw waarden en uw doelen en laten u zien welke mogelijkheden in aanmerking komen – van voedingscoaching tot medisch geleide therapie. Tussen de afspraken door beantwoordt Weight Doctors® Mira in de app dag en nacht vragen over voeding, beweging en motivatie. Het consult is persoonlijk, telefonisch of via video mogelijk en 100% vrijblijvend: Consult boeken