Powstawanie i przyczyny

Pięć pojedynczych przyczyn we wzajemnym oddziaływaniu

Zespół metaboliczny jest określany przez różne zaburzenia metaboliczne. Zarówno predyspozycja genetyczna, jak i nadwaga odgrywają przy jego powstawaniu dużą rolę. Przyczyną jest zawsze silne odkładanie tłuszczu w jamie brzusznej, któremu towarzyszą co najmniej dwa z czterech czynników ryzyka: obniżony cholesterol HDL, nadciśnienie tętnicze oraz podwyższone wartości tłuszczów lub cukru we krwi. Jak te pięć pojedynczych przyczyn obciąża organizm i we wzajemnym oddziaływaniu wzmacnia się coraz bardziej, wyjaśniają kolejne sekcje.

Tłuszcz brzuszny – widoczna cecha

Nadwaga jest ogólnie czynnikiem ryzyka dla zdrowia, jednak otyłość brzuszna, czyli nadwaga z przewagą tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, niesie szczególne ryzyko. Charakteryzuje się nasilonym odkładaniem tłuszczu w jamie brzusznej. Komórki tłuszczowe w jamie brzusznej reagują bowiem inaczej niż komórki tłuszczu podskórnego na udach, ramionach lub pośladkach: uwalniają znacznie więcej trójglicerydów, są bardziej insulinooporne i produkują więcej substancji zapalnych.

W początkowym stadium tłuszcz brzuszny nie jest jeszcze widoczny. Gdy staje się widoczny, może być poważnym sygnałem ostrzegawczym zespołu metabolicznego: wskutek zwiększonego uwalniania trójglicerydów do krwi osoby z nadwagą z przewagą tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha mają często podwyższony poziom tłuszczów we krwi i inne zaburzenia metaboliczne zespołu metabolicznego.

Podwyższony poziom tłuszczów we krwi

Brak równowagi między dostarczaną a zużywaną energią zwiększa stężenie kwasów tłuszczowych we krwi. Od 150 miligramów trójglicerydów na decylitr lekarze mówią o hipertriglicerydemii, czyli podwyższonym poziomie tłuszczów we krwi. Trójglicerydy zagęszczają krew i stopniowo osadzają się na ścianach naczyń krwionośnych. Jeżeli hipertriglicerydemia pozostaje nieleczona, ściany naczyń stopniowo ulegają zwapnieniu, co prowadzi do nadciśnienia tętniczego.

Ponadto podwyższony poziom tłuszczów we krwi zaburza wykorzystanie glukozy w tkance mięśniowej i tłuszczowej, pogarszając w ten sposób wartości cukru we krwi. Szczególnie niekorzystne: zwiększone ilości trójglicerydów we krwi blokują rozkład tłuszczu w komórkach i tym samym utrudniają utratę masy ciała.

Obniżony cholesterol HDL

Cholesterol często uchodzi za wroga zdrowia. W przypadku cholesterolu LDL jest to jak najbardziej prawda, ale istnieje także „dobry cholesterol”: cholesterol HDL transportuje substancje podobne do tłuszczów, takie jak estry cholesterolu i trójglicerydy, i jest niezbędnym składnikiem naszego organizmu. Jego głównym zadaniem jest transport nadmiaru kwasów tłuszczowych z tkanek obwodowych, na przykład ścian naczyń krwionośnych, z powrotem do wątroby.

Jeżeli poziom cholesterolu HDL jest zbyt niski, organizm nie może już wypełniać tego zadania. Wartości tłuszczów we krwi rosną, co dodatkowo obniża stężenie cholesterolu HDL – błędne koło zespołu metabolicznego trwa dalej. Zbyt dużo tłuszczu może ponadto negatywnie wpływać na metabolizm cukrów i powodować nadciśnienie tętnicze.

Podwyższony poziom cukru we krwi i insulinooporność

Kto je za dużo, ryzykuje zachorowanie na cukrzycę, ponieważ organizm z czasem nie jest już w stanie poradzić sobie z nadmiarem cukru. Najpierw próbuje przetransportować cukier z krwi do komórek zwiększoną produkcją insuliny. Wskutek stałego obciążenia receptory insulinowe stopniowo tępieją. Ta insulinooporność jest jednym z powodów, dla których wiele osób z nadwagą choruje na cukrzycę.

Insulinooporność wpływa nie tylko na poziom cukru we krwi, lecz także zaburza gospodarkę tłuszczową. Dlatego chorobliwie podwyższony poziom cukru we krwi często idzie w parze z podwyższonymi wartościami tłuszczów we krwi; oba wzajemnie się wzmacniają. I tak jak zbyt dużo tłuszczu we krwi zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, także niezdrowe wartości cukru we krwi zwiększają ryzyko miażdżycy.

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze jest istotnym współsprawcą zespołu metabolicznego. Może być uwarunkowane dziedzicznie i dotyczyć w związku z tym także osób szczupłych. Szczególnie często przyczyna leży jednak w niezdrowym stylu życia: palenie, alkohol, brak ruchu, a zwłaszcza zbyt obfite odżywianie mogą wywołać nadciśnienie tętnicze. Zbyt dużo cukru, tłuszczu i nikotyny we krwi osadza się na ścianach naczyń krwionośnych; naczynia zwężają się coraz bardziej, a ciśnienie krwi rośnie.