Ontstaan en oorzaken

Vijf afzonderlijke oorzaken in wisselwerking

Het metabool syndroom wordt bepaald door verschillende stofwisselingsstoornissen. Zowel genetische aanleg als overgewicht spelen bij het ontstaan een grote rol. Oorzaak is steeds een sterke vetafzetting in de buikholte, vergezeld van minstens twee van vier risicofactoren: verlaagd HDL-cholesterol, arteriële hoge bloeddruk en verhoogde bloedvet- of bloedsuikerwaarden. Hoe deze vijf afzonderlijke oorzaken het organisme belasten en elkaar in wisselwerking steeds verder versterken, leggen de volgende paragrafen uit.

Buikvet – het zichtbare kenmerk

Overgewicht is in het algemeen een risicofactor voor de gezondheid, maar abdominale zwaarlijvigheid, dus overgewicht rond de buik, brengt een bijzonder risico met zich mee. Ze wordt gekenmerkt door verhoogde vetafzettingen in de buikholte. Want de vetcellen in de buikholte reageren anders dan de cellen van het onderhuidse vet aan dijen, armen of billen: ze geven aanmerkelijk meer triglyceriden af, zijn insulineresistenter en produceren meer ontstekingsstoffen.

In het beginstadium is het buikvet nog niet herkenbaar. Wordt het zichtbaar, dan kan het een serieus te nemen waarschuwingssignaal van het metabool syndroom zijn: door de verhoogde afgifte van triglyceriden aan het bloed hebben mensen met overgewicht rond de buik vaak een verhoogde bloedvetspiegel en andere stofwisselingsstoornissen van het metabool syndroom.

Verhoogde bloedvetspiegel

Een wanverhouding tussen energie-inname en energieverbruik verhoogt de concentratie vetzuren in het bloed. Vanaf 150 milligram triglyceriden per deciliter spreken artsen van hypertriglyceridemie, een verhoogde bloedvetspiegel. De triglyceriden verdikken het bloed en zetten zich geleidelijk af op de wanden van de bloedvaten. Blijft de hypertriglyceridemie onbehandeld, dan verkalken de vaatwanden geleidelijk, wat tot arteriële hoge bloeddruk leidt.

Bovendien verstoort een verhoogde bloedvetspiegel de glucoseverwerking in spier- en vetweefsel en verslechtert zo de bloedsuikerwaarden. Bijzonder ongunstig: meer triglyceriden in het bloed blokkeren de vetafbraak in de cellen en bemoeilijken daarmee een gewichtsafname.

Verlaagd HDL-cholesterol

Cholesterol geldt vaak als vijand van de gezondheid. Voor LDL-cholesterol is dat zeker waar, maar er is ook „goed cholesterol”: HDL-cholesterol transporteert vetachtige stoffen zoals cholesterolesters en triglyceriden en is een onmisbaar bestanddeel van ons lichaam. Zijn hoofdtaak is overtollige vetzuren uit de perifere weefsels, zoals de wanden van de bloedvaten, terug naar de lever te transporteren.

Is de HDL-cholesterolspiegel te laag, dan kan het organisme deze taak niet meer vervullen. De bloedvetwaarden stijgen, wat de concentratie van het HDL-cholesterol extra verlaagt – de kringloop van het metabool syndroom zet zich voort. Te veel vet kan bovendien een negatieve invloed hebben op de suikerstofwisseling en hoge bloeddruk veroorzaken.

Verhoogde bloedsuikerspiegel en insulineresistentie

Wie te veel eet, riskeert diabetes te krijgen, want het overaanbod aan suiker kan het lichaam na verloop van tijd niet meer aan. Eerst probeert het de suiker met een verhoogde insulineproductie uit het bloed naar de cellen te brengen. Door de voortdurende belasting stompen de insulinereceptoren geleidelijk af. Deze insulineresistentie is een reden waarom veel mensen met overgewicht diabetes hebben.

De insulineresistentie heeft niet alleen invloed op de bloedsuikerspiegel, maar brengt ook de vetstofwisseling in de war. Daarom gaat een ziekelijk verhoogde bloedsuikerspiegel vaak gepaard met verhoogde bloedvetwaarden; beide versterken elkaar. En zoals te veel vet in het bloed het risico op hoge bloeddruk verhoogt, verhogen ook ongezonde bloedsuikerwaarden het risico op arteriosclerose.

Arteriële hoge bloeddruk

Arteriële hoge bloeddruk is een belangrijke medeveroorzaker van het metabool syndroom. Ze kan erfelijk bepaald zijn en dus ook slanke mensen treffen. Bijzonder vaak ligt de oorzaak echter in een ongezonde leefstijl: roken, alcohol, gebrek aan beweging en vooral een overvloedige voeding kunnen arteriële hypertensie veroorzaken. Te veel suiker, vet en nicotine in het bloed zetten zich af op de wanden van de bloedvaten; de vaten vernauwen steeds meer en de bloeddruk stijgt.